Κυριακή, 31 Δεκεμβρίου 2017

Πρόταση για ένα νέο κομουνιστικό όραμα



Διάβασα στην ΕΠΟΧΗ την 30/12/2017, μια πολύ σημαντική συζήτηση για το μέλλον του Κομουνισμού, μεταξύ του Γάλλου φιλοσόφου Αλέν Μπαντιού και του διευθυντή της Λιμπερασιόν Λοράν Ζοφρέν. Εκτιμώ ότι η επίκαιρη αυτή συζήτηση (λόγω της επετείου των 100 χρόνων) επικεντρώθηκε στο κρίσιμο ζητούμενο που αφορά, τόσο την πορεία της άκριτης μεγέθυνσης, στην οποία οδηγήθηκε η ανθρωπότητα, όπως αυτή  εξελίχθηκε με βάση το υπόδειγμα της βάρβαρης  νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, όσο και στο γεγονός, στο οποίο συμφωνεί η πλειονότητα των διανοουμένων, ότι ο καπιταλισμός δεν έχει τέλος και ότι αν ακόμα αυτό συμβεί, δεν θα προκύψει σε καμία περίπτωση ένας εν γένει απροσδιόριστος σοσιαλισμός.

Η συζήτηση όμως κατέληξε και στη διαπίστωση, ότι η ανάγκη για μια εναλλακτική πρόταση στην παγκόσμια κοινωνία και στις ήδη διαμορφωμένες αποκρουστικές δομές της, πολιτικές, θεσμικές, οικονομικές, πολιτιστικές και οικολογικές, δεν αποκλείεται, στο παγκόσμιο πεδίο της κοινωνικής πάλης, να αναδυθεί με ένα νέο κομμουνιστικό πολιτικό όραμα, το  οποίο θα έχει αναμορφώσει τις αρχές και τις αξίες του αλλά και θα έχει απορρίψει τις αποτυχίες των δύο υπαρκτών κομμουνιστικών συστημάτων της Σοβιετικής Ένωσης και της Κίνας που έγιναν τελικά ανύπαρκτα. Στο πρώτο με την ανάδειξη του Στάλιν και στο δεύτερο με το άνοιγμα του στο σύστημα του καπιταλισμού και της  αγοράς.


Η ιδέα της δυνατότητας μιας άλλης κοινωνίας, μη καπιταλιστικής, διατηρήθηκε και για αυτό αναζητήθηκε για μια ακόμη φορά, μέσα από μια άλλη επιλογή που προήλθε  από τον αναθεωρημένο  Ευρωκομουνισμό, και την προσπάθεια του για  μια νέα, μετά τον εκτρωματικό Σταλινισμό, ανανεωμένη πολιτική κομουνιστική πρόταση (δεκαετία του 70)  του δημοκρατικού δρόμου προς το Σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία, που θα συνδύαζε τις κοινωνικές κατακτήσεις της Ρωσικής Επανάστασης και τις πολιτικές και δημοκρατικές κατακτήσεις των δυτικών χωρών, με αιχμή και πεδίο εφαρμογής  την πολιτισμένη Ευρώπη. Και το εγχείρημα αυτό όμως δεν ευδοκίμησε, μετά από την θετική ανάδειξη της ήδη  διαμορφωμένης  σοσιαλιστικής πρότασης της τότε Σοσιαλδημοκρατίας (στις αρχές του 20ου αιώνα), που διευκόλυνε μια, έστω επιφανειακή και όχι βάθους, τεράστια κοινωνική πρόοδο, η οποία όμως σαρώθηκε τον 21ο αιώνα με το αφήγημα της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης που τελικά ενσωμάτωσε και την ίδια την σοσιαλδημοκρατία.

Το μόνο που απέμεινε από τη Ρωσική Επανάσταση ήταν η διαπίστωση, αν όχι η βεβαιότητα, ότι οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου, και ιδιαίτερα οι ευρωπαίοι εργαζόμενοι, αυνειδητοποίησαν ότι ο καπιταλισμός δεν είναι κάτι μοιραίο, αλλά υπάρχει εναλλακτική πρόταση στη φτώχεια, στην ανισότητα, στην ανασφάλεια, στην παντοδυναμία των εργοδοτών, στις κυβερνήσεις που υπηρετούν τα συμφέροντα των ισχυρών οικονομικών μειοψηφιών και το νεοφιλελεύθερο αφήγημα τις λιτότητας και της ανεργίας.

Προφανώς η επιτυχίες του 20ου αιώνα της σοσιαλδημοκρατίας και ο σοσιαλισμός της, παρά τη συμβολή της στην τεράστια επιτυχία και κοινωνική πρόοδο ή τη ρύθμιση που επέτυχε με την υπέρβαση, αντί της κατάργησης της ιδιοκτησίας,  δεν κατάφερε να αποτρέψει την ενσωμάτωσή της στο καπιταλιστικό σύστημα της αγοράς

Σύμφωνα άλλωστε με τις γενικές παραδοχές της σημερινής διανόησης, εάν δεν υπάρξουν νέες βασικές αρχές πάνω στις οποίες θα εδραιωθεί μια νέα πορεία για τον κοινωνικό μετασχηματισμό κα το σοσιαλισμό, δεν μπορεί να υπάρξει πολιτική κομουνιστική  πρόταση, έστω σε μια αναπτυγμένη περιφερειακή ολοκλήρωση όπως είναι η Ε.Ε.

Το ερώτημα ποιες μπορεί να είναι οι αρχές είναι κρίσιμο και  απαιτεί προηγουμένως συζήτηση βάθους. Μια πρώτη δέσμη κατευθυντήριων αρχών ως βάση εκκίνησης:

1  Ρύθμιση και σχέση ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα  μη αναστρέψιμη και συνταγματικά κατοχυρωμένη.

2. Αποσαφήνιση  του μύθου της ύπαρξης του στρατιωτικοποιημένου κόμματος, ως μοναδικού πολιτικού και κοινωνικού υποκειμένου, για την κατάκτηση και την άσκηση της εξουσίας.

3.  Διαμόρφωση μιας εντελώς νέας διαλεκτικής σχέσης μεταξύ δημοκρατίας των πολιτών ή των κινημάτων, των οργανώσεων, των θεσμών και του κράτους. Η δημοκρατία και  οι παρεμβάσεις των κινημάτων θα διασφαλίζουν και θα αποτρέπουν τη παραβατική δράση από τις οικονομικές ολιγαρχίες, τις θεσμικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές στρεβλώσεις και τις ανισότητες που βασίζονται στην ιδιοκτησία, τη διασφάλιση της συλλογικής αυτονομίας μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, τη διάκριση των εξουσιών και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης από τις πολιτικές και οικονομικές ελίτ.

4.  Ανάδειξη των διανοουμένων ως βασικού υποκειμένου  για την επεξεργασία και τη  διαμόρφωση των μέσων και των μορφών που θα αναδείξουν το νέο πολιτικό, συμμετοχικό και θεσμικό πλαίσιο σχέσεων μεταξύ κράτους και κοινωνίας.

5.  Εφαρμογή και  διασφάλιση της ελευθερίας της έκφρασης που δεν θα ελέγχεται από τους μεγάλους πολυεθνικούς επιχειρηματικούς ομίλους της παγκόσμιας οικονομικής και μιντιακής ολιγαρχίας. Θεσμοποιημένο και κυρίαρχο ένα  διττό σύστημα λειτουργίας δημόσιου και εμπορικού τομέα ενημέρωσης, ψυχαγωγίας και επιμόρφωσης που θα ελέγχεται από μια ολοκληρωμένη και πλήρως ανεξάρτητη ρυθμιστική και εποπτική αρχή καθώς και από άλλους θεσμικούς, κοινωνικούς και αξιολογικούς  φορείς.     

6 Η Διασφάλιση της ελευθερίας γνώμης και θεσμοθετημένης συλλογικής έκφρασης και διαβούλευσης των πολιτών, ως πολύτιμου ανθρώπινου δικαιώματος  ανεξαρτήτως φύλου, φυλής, χρώματος, οικονομικής επιφάνειας των πολιτών και η αποτροπή κάθε προσπάθειας υποστολής τους από την ισχυρή οικονομική, κομματική, και κρατική κυριαρχία.
7. Απόρριψη όλων των καταλοίπων των  πρώην μορφωμάτων του υπαρκτού ή ανύπαρκτου σοσιαλισμού του παρελθόντος  (κομμάτων, μορφωμάτων, ιδεολογικών κέντρων που προπαγανδίζουν το Σταλινισμό κ.α) και συγκρότηση νέων κοινωνικών κινημάτων, κοινωνικών, οικολογικών, φεμινιστικών, αναφορών, διεθνιστικών κινημάτων ειρήνης, κινημάτων κατά της τρομοκρατίας και του ρατσισμού, της εκμετάλλευσης των μεταναστών, της ελευθερίας της έκφρασης και δικαιώματος με βάση την ισότητα και ισονομία των πολιτών καθώς και της ελεθερίας γνώμης.
Τι γίνεται στην Ευρώπη
Ειδικότερα για το μέγα θέμα της πορείας της Ευρωπαϊκής ενοποίησης, μετά από την πρόσφατη, παραλυτική και παρατεταμένη υπαρξιακή κρίση του 2008, με τη  σωρεία των καταστροφικών ανισοτήτων που επισυσσώρευσε, την κατακρεούργηση της κοινωνικής αλληλεγγύης και της κοινωνικής συνοχής και την αδυναμία διακυβέρνησης μιας θολής ασταθούς και αβέβαιης ομοσπονδιακής συγκρότησης, η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε συνθήκες που οδηγούν σε μόνιμη  κρίση και αναποτελεσματικότητα τις πολιτικές δομές της.  Για αυτούς τους λόγους η Ριζοσπαστική Αριστερά στην  Ελλάδα και όχι μόνο αυτή, όπως για παράδειγμα ο Γάλλος Πρόεδρος Ε Μακρόν,μιλάει πλέον για την ανάγκη "επανίδρυσης της Ε.Ε". Το σχέδιο που προωθεί όμως ο Ε. Μακρόν έχει θετικές πλευρές αλλά συμβαδίζει με την επίσημη αναγνώριση της Ευρώπης πολλών ταχυτήτων (πρόταση Γιούνκερ). Η  ιδέα της επανίδρυσης είναι πράγματι επείγον ζήτημα, που όμως πρέπει να τη φανταστούμε σε μια πιο Ριζοσπαστικότερη κατεύθυνση. "Ωστόσο αυτή η εν εξελίξει κρίση δεν βοηθά στην παραγωγή κανενός είδους "επαναστατικής κατάστασης" ή "επερχόμενης εξέγερσης", επισημαίνει ο Ετιέν Μπαλιμπάρ (ΕΠΟΧΗ 14/01/2018). "Οι τεράστιες ανισότητες, οι καθημαγμένες ταυτότητες και οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές και τόσα πολλά άλλα  ερωτήματα, πρέπει να βρούν απάντηση, ώστε να δοθεί μια συλλογική ώθηση και να γίνει η Ευρώπη ιστορικός παράγοντας που θα συνενώσει διάφορες συνιστώσες της κοινωνικής δράσης. Νομίζω ότι χρειαζόμαστε  περισσότερο από ένα  Ζαν Μονέ, ένα Σαρλ Ντε Γκώλ, ή ακόμα ένα Βίλυ Μπράντ,  έναν Αλτιέρο Σπινέλι ή μια Ούρσουλα Χίρσμαν,για τη συγγραφή ενός νέου Μανιφέστου  του Βεντοτένε. Χρειάζεται επίσης να μπολιάσουμε την έμπνευση του Μανιφέστου με ότι προσδοκά σήμερα ο κόσμος της Ευρώπης" 
Όπως σημειώνει σε  άρθρο του στη Monde ο Γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί, Ευρώπη πρέπει να ξεπαράσει διάφορα εμπόδια.Πρώτα την πρόκληση της άνισης πορείας της παγκοσμιοποίησης."Οι ανισότητες ενισχύονται σε όλες τις χώρες  λόγω του ισχυρού φορολογικού ανταγωνισμού των πιο ευέλικτων χωρών.Οι λογικές των αποδιοπομπαίων τράγων θα αντιμετωπιστούν με επιτυχία μόνο αν προταθεί στα λαϊκά στρώματα και στις νέες γενιές μια πραγματική στρατηγική μείωσης των ανισοτήτων και επενδύσης για το μέλλον". Μια δεύτερη πρόκληση είναι "το ρήγμα  Βορρά-Νότου που έχει οξυνθεί στο εσωτερικό της ευρωζώνης και στηρίζεται στις κοντόφθαλμες Γαλλογερμανικές επιλογές. Στην πραγματικότητα η πολιτική που ασκήθηκε στην Ελλάδα και  στην Καταλωνία, με δραματικές συνέπειες είναι  το άμεσο αποτέλεσμα του γαλλογερμανικού εγωίσμού. Η τρίτη πρόκληση είναι το ρήγμα Ανατολής Δύσης. Οι κυρίαρχες οικονομικές δυνάμεις έχουν την τάση να θεωρούν φυσιολογικές τις ανισότητες. Ξεκινούν με την αρχή ότι η αγορά και ο ελεύθερος ανταγωνισμός οδηγούν σε μια δικαιότερη κατανομή του πλούτου και ότι αυτό αποτελεί μια φυσική ισορροπία. Στην πραγματικότητα, οι σχέσεις ιδιοκτησίας είναι πάντα σύνθετες, ιδιαίτερα στους κόλπους πολιτικών κοινοτήτων μεγάλου μεγέθους όπως είναι η Ε.Ε, και δεν μπορεί να ρυθμιστούν μόνο με την αγορά. Ο μόνος τρόπος να βγούμε από αυτές τις αντιφάσεις είναι μια ευρεία πνευματική και πολιτική επανίδρυση, καθώς και ένας πραγματικός εκδημοκρατισμός των ευρωπαϊκών θεσμών"  
Αν οι ιδέες του Ε. Μπαλιμπάρ, και οι ανάλογες  του Τομά Πικετί,  τις οποίες αυτή η ιστοσελίδα έχει προτείνει με ένταση επανειλημμένα στο παρελθόν μπορούν, μαζί με τις προαναφερθείσες στο παρών κείμενο αρχές, να ανοίξουν δρόμους για τον κοινωνικό μετασχηματισμό στην Ευρώπη. Έτσι απορρίπτεται και ο μύθος, ότι η Ανανεωτική και Ριζοσπαστική Αριστερά "κοίταγε και αυτή προς τα πίσω, μαζί με  άλλες δογματικές  δυνάμεις στην Ελλάδα", που  αποτελούν ανιστόρητη  άποψη που δεν αγγίζει τη Ανανεωτική και Ριζοσπαστική Αριστερά. Αντίθετα, όπως επιβεβαιώνουν  τα πολιτικά "πράγματα", η Ανανεωτική και Ριζοσπαστική Αριστερά,  πάντα κοίταγε πολύ πιο μπροστά από όλους ακόμα μέχρι και σήμερα, και για αυτό  η ζωή τη δικαιώνει.       

      

              

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου