Πέμπτη, 12 Οκτωβρίου 2017

Ποια Ευρώπη βλέπουμε και ποια θέλουν οι λαοί της




Η Ευρώπη και ο κόσμος που βλέπουμε

Τα τελευταία  χρόνια βλέπουμε μια Ευρώπη εσωστρεφή και παράλυτη. Μια Ευρώπη απαθή και κουρασμένη. Να απομακρύνεται από το ιστορικό της παρελθόν, από την Ευρώπη του Διαφωτισμού, των εξεγέρσεων, των επαναστάσεων, των μεγάλων οικουμενικών ιδεών,  του μεταπολεμικού δημοκρατικού και θεσμικού ιδεώδους της ενωμένης Ευρώπης που συγκλόνισε τον κόσμο και ώθησε τους λαούς να ελπίζουν στην πρωτότυπη και ελπιδοφόρα προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης των λαών της Ευρώπης, με τις αρχές και τις αξίες,  της ειρήνης, της δημοκρατίας της αλληλεγγύης, της κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής σύγκλισης.

Βλέπουμε μια Ευρώπη να απομακρύνεται από το μανιφέστο της Ενωμένης Ευρώπης του Αλτιέρο Σπινέλλι και των εξόριστων συντρόφων του στο Μπεντοτένε, βλέπουμε μόνο μια Ευρώπη των μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων, του νεοφιλελέυθερου υποδείγματος, των χρηματοπιστωτικών κερδοσκόπων και των πιστοληπτικών οίκων αξιολόγησης, που υπηρετούν τις επιδιώξεις της ευρωπαϊκής ελίτ και με τις αξιολογήσεις τους ευνοούν τα αστρονομικά κέρδη των heads funds, που πόνταραν στις προεξοφλούμενες από τους «οίκους» περιπέτειες των οικονομιών του ευρωπαϊκού Νότου, βλέπουμε μια Ευρώπη με την κυριαρχία των μονεταριστών, των αγορών και όχι της εργασίας και της αλληλεγγύης. Μια Ευρώπη που οι λαοί της δεν έχουν λόγο στις αποφάσεις των ανεξέλεγκτων και αδιαφανών Συμβουλίων Κορυφής και του άτυπου EUrogroup, που δεν ελέγχονται από κανένα θεσμικό οργανισμό.

Όμως αυτό που ανησυχεί περισσότερο είναι η μεγάλη κοινωνική αδικία. Βλέπουμε ότι το «κοινωνικοποιημένο κόστος» της Ευρώπης της χρηματοπιστωτικής και δημοσιονομικής κρίσης,  δεν φορτώνεται στις αγορές αλλά κυρίως στις πλάτες λαϊκών στρωμάτων της Ευρώπης και πλήττει σκληρότερα τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Οι περισσότεροι που δεν ανήκουν στους κερδισμένους της παγκοσμιοποίησης, καλούνται να πληρώσουν άλλη μια φορά, τον λογαριασμό για τις αναταράξεις και τις κρίσεις του χρηματοπιστωτικού συστήματος και μάλιστα να πληρώσουν πολύ  πιο ακριβά από τους κατόχους μετοχών σε τρέχουσες αξίες, με σκληρό νόμισμα μέσω των  καθημερινών αναγκών τους. Ακόμη το μεγαλύτερο κόστος σε ευρύτερο περιφερειακό ή παγκόσμιο πεδίο πληρώνουν οι οικονομικά ασθενέστερες χώρες.


Είναι πλέον δεδομένο ότι το εθνικό κράτος δεν μπορεί να συγκρατήσει και να περιορίσει το παγκοσμιοποιημένο σύστημα με κεϋνσιανές οικονομικές πολιτικές. Ο ισχυρότερος είναι αυτός που επικρατεί, στη ζούγκλα του ανταγωνισμού και της ασύδοτης δραστηριότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών. Χρειάζονται παγκοσμίου εμβέλειας ρυθμίσεις και   επιτήρηση των χρηματιστηριακών συναλλαγών, χρειάζεται μια παγκόσμια φορολογική ρύθμιση για τη φορολογησή τους(π.χ φόρος Tobin), διαφάνεια και επιτήρηση των χρηματιστηρίων, ρύθμιση του παγκόσμιου Τραπεζιτικού συστήματος κ.α. Από τις αρχές της σύγχρονης εποχής, αγορά, κράτος και πολιτική έπρεπε να ισορροπούν διαρκώς, έτσι ώστε να μην διαρρηγνύονται οι σχέσεις δημοκρατίας νομιμοποίησης και αλληλεγγύης μεταξύ των μελών μιας πολιτείας. Η ένταση μεταξύ αγοράς και δημοκρατίας, με το πέρασμα του χρόνου και την παγκόσμια ολοκλήρωση του συστήματος, οξύνθηκε διότι αγορά και πολιτική βασίζονται σε αντίθετες αρχές. Ακόμα και μετά την τελευταία  ώθηση προς την παγκοσμιοποίηση, για να αντιμετωπιστούν οι όλο και πιο διευρυμένες ανισότητες στον κόσμο, απαιτούνται δημοκρατικού χαρακτήρα διευρύνσεις των υπερεθνικών θεσμικών ρυθμίσεων, εκδημοκρατισμός των πολιτικών και των κοινωνικών διαδικασιών, ενίσχυση  των συσχετισμών προς όφελος των κοινωνιών και των θεσμικών οργάνων αντιπροσώπευσής τους.

Οι σύγχρονες υπερδυνάμεις με την ένοπλη πολιτική ισχύος, δεν αντιμετωπίζονται πλέον σε επίπεδο κράτους. Πρέπει να υπάρξουν  ριζικές  μεταρρυθμίσεις σε επίπεδο  περιφερειακών ολοκληρώσεων και παγκόσμιων θεσμών, για να υλοποιηθούν θεσμοθετημένες και διαφανείς διαπραγματεύσεις που θα αφορούν στα παγκόσμια και περιφερειακά προβλήματα, της διεθνούς  οικονομίας, της ανισόμετρης  ανάπτυξης, της ακραίας φτώχειας, της προστασίας του κλίματος, της περιβαλλοντικής πολιτικής, της κατανομής των ενεργειακών πόρων, των αποθεμάτων του πόσιμου ύδατος, των διατροφικών αποθεμάτων κ.α. Στο σημερινό κυρίαρχο και συντηρητικό διεθνικό κλίμα δεν μπορούν κατά μείζονα λόγω να αντιμετωπιστούν οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ή ροή των  μεταναστευτικών ρευμάτων, ή οι παραβιάσεις της διεθνούς ασφάλειας από την τρομοκρατία και τους πολέμους.

Η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει ριζικά για να υπάρξει

Σε πολιτικό επίπεδο η κατάσταση στην Ευρώπη όσο πάει και χειροτερεύει. Βλέπουμε άνοδο των παλιών και νέων ακροδεξιών μορφωμάτων, στη Γαλλία, στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στην Αυστρία, στην Πολωνία, στην Ουγγαρία και στην Ελλάδα. Το Brexit, το μεταναστευτικό, η τρομοκρατία,  και η αλλοπρόσαλλη πολιτική του Τραμπ, καταργούν την Ευρώπη της αλληλεγγύης, της κοινωνικής συνοχής και της ανεκτικότητας και δρομολογούν την Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων, του ευρωσκεπτικισμού, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Η Ευρώπη πλέον διατηρεί μόνο τα τελετουργικά της λειτουργίας της, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των Ευρωεκλογών, προκειμένου να αναπαράγεται η κυρίαρχη και ανεξέλεγκτη ευρωπαϊκή ελίτ, που αποφασίζει με το χειρότερο τρόπο το  μέλλων της Ευρώπης των λαών. Η θεωρία των μικρών βημάτων που μέχρι πρότινος προωθούσε την ευρωπαϊκή ενοποίηση ανακόπηκε μετά την κρίση του 2008. Σήμερα υπάρχουν στο Τραπέζι των ελίτ οι πέντε προτάσεις Γιούνκερ που οδηγούν στην καλύτερη περίπτωση στην Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων.

Η θαρραλέα και οραματική πρόταση του Εμανουέλ Μακρόν για εμβάθυνση της αρχιτεκτονικής της Έ.Ε, με την ενίσχυση των εκτελεστικών εξουσιών της  Ενωμένης Ευρώπης, αλλά  και για την αναβάθμιση της δημοκρατικής λογοδοσίας στην Ευρώπη, αποτελούν στις σημερινές συνθήκες στασιμότητας ένα σημαντικό βήμα προς την αναδιάρθρωση των ευρωπαϊκών δομών. Προβάλλονται όμως ως ένα δύσκολο εγχείρημα μετά τις Γερμανικές εκλογές για τους γνωστούς λόγους της συμμαχίας «Τζαμάϊκα» στη νέα γερμανική Κυβέρνηση. Σε επίπεδο κρατών μελών της Ένωσης επικρατούν αντιφατικές και ασαφείς καταστάσεις. Μπορεί για παράδειγμα η διαχείριση της μεταναστευτικής κρίσης να έχει αφήσει ανοικτές πληγές στην Ελλάδα και στην Ιταλία, όμως οι χώρες της Νότιας Ευρώπης είναι κατ’ αρχήν θετικές απέναντι στις ιδέες του Μακρόν. Αντίθετα οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης είναι συντηρητικές και επιφυλακτικές για διάφορους ασαφείς και αντιφατικούς λόγους. Πρέπει να νιώσουν ότι δεν θα παραμείνουν μέλη δεύτερης κατηγορίας σε μια νέα δομή της Ε.Ε, που θα έχει στο επίκεντρο και τη θεσμική αναδιάρθρωση της Ευρωζώνης.

Το νέο πλαίσιο εμβάθυνσης της Ένωσης πρέπει να συνδυάζει ένα άλμα προς την πολιτική ενοποίηση και τη δημοκρατική λογοδοσία των οργάνων της, αλλά και σε μια συνταγματοποιημένη υπερεθνική δημοκρατία που η δομή της θα πηγάζει πρωτογενώς και εξίσου από τους «πολίτες» και τους «λαούς της Ευρώπης», δίπλα  στην ενεργητική και θεσμοποιημένη συμμετοχή στις αποφάσεις όλων των κρατών μελών της. Πρόκειται για μια νέα πρόκληση με σημαντικές επιπτώσεις στη συνοχή των «27» αλλά και  την ενδεχόμενη ελπίδα επανόδου του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ενωμένη Ευρώπη μια που  μετά το Brexit παραπαίει θεσμικά και οικονομικά.

Η Ευρώπη αν δεν προχωρήσει προς αυτή την κατεύθυνση σύντομα θα διαλυθεί.

Προς ποια κατεύθυνση

Στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξαν στιγμές θεσμικής έξαρσης, όπου η Ευρώπη αφυπνίστηκε και διαχειρίστηκε επιθετικά κρίσεις. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν μετά την επέκταση της χρηματοοικονομικής κρίσης του 2008 και στην Ευρώπη, με μια σημαντική απόφασή του στήριξε  το Τραπεζοπιστωτικό συστήμα με 650 δις ευρώ, παρά τις αντιδράσεις της Μέρκελ και του Στάινμπρουκ, τους οποίους τελικά έπεισε να τον ακολουθήσουν. Έτσι οι τρεις ισχυρότερες δυνάμεις της Ευρώπης Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία και Γαλλία, συμφώνησαν για τη λήψη μέτρων διαφορετικών για την κάθε μία, αλλά προς την ίδια κατεύθυνση, υπερβαίνοντας τα μονεταριστικά και νεοφιλελεύθερα πρότυπα και τις κρατικιστικές προκαταλήψεις, για τη διάσωση του Ευρωπαϊκού Τραπεζικού συστήματος. Η αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2009 στην Ευρώπη, ανέδειξε και το θεμελιώδες ελάττωμα της ευρωπαϊκής κατασκευής. Το κάθε Κράτος Μέλος αντιδρούσε και αντιδρά ακόμη και σήμερα με τα δικά του μέτρα οικονομικής πολιτικής. Οι αρμοδιότητες της Ένωσης είναι κατανεμημένες ώστε οι Βρυξέλλες και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να επιβάλλουν οικονομικές επιλογές  και ρυθμίσεις, ενώ το εξωτερικό κόστος που προκύπτει από αυτές  το φορτώνουν στα κράτη μέλη. Το παράδειγμα αυτό αποδεικνύει την ανάγκη ότι η Ένωση πρέπει να αποκτήσει τη δυνατότητα συλλογικής δράσης και οικονομικής διακυβέρνησης. Μια θεσμοθετημένη συνεργασία στο πολιτικοοικονομικό πεδίο, θα ακολουθούσε μια αντίστοιχη συνεργασία στην εξωτερική πολιτική. Αυτές οι δύο επιλογές δεν μπορεί να  μεθοδεύονται στα αδιαφανή Συμβούλια Κορυφής, πίσω από την πλάτη των κρατών μελών της Ένωσης, και για αυτό επιβάλλουν δομική αναδιάρθρωσή της καθώς και συνταγματοποιημένη διεθνική ρύθμιση. Ιδιαίτερα σήμερα που η ανθρωπότητα, παρά τη διαφαινόμενη ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας η οποία  αγγίζει πάρα πολλές χώρες, βρίσκεται σε χαοτικές πολιτικές συνθήκες. Παγκόσμιες τριβές και διενέξεις, ΗΠΑ με Ρωσία και Τουρκία, Γερμανία με Τουρκία, αναβίωση παλαιών και νέων ακροδεξιών μορφωμάτων στην Ευρώπη, επανάκαμψη της πυρηνικής απειλής από τη διένεξη  του παρανοϊκού Τραμπ με τον ανισόρροπο δικτάτορα της  Β. Κορέας,  πόλεμος με τoν ISIS στη Συρία και το Ιράκ, μεταναστευτικό, κλιματική αλλαγή που τροφοδοτεί καταστροφικά φυσικά φαινόμενα.

Σε αυτές τις συνθήκες η Ευρώπη πρέπει να θεσμοθετήσει ένα σταθερό «ευρωπαϊκό δημόσιο χώρο» που θα διευκολύνει τη  συναίνεση και την αποδοχή του  από τους λαούς της Ευρώπης, καθώς και να  θεσμοθετήσει και μάθει να μιλάει προς τα έξω με μια φωνή, χρησιμοποιώντας το κεκτημένο απόθεμα εμπιστοσύνης που θα δημιουργήσει, για να δρα με διορατικότητα και κύρος. Ζούμε μια ιστορική περίοδο με πολλές αντιφάσεις. Υπάρχει για αυτό η ανάγκη, για μια Ευρωπαϊκή άνοιξη. Οι απόψεις του Μακρόν, ακόμα και οι ανεπαρκείς προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, άνοιξαν την προοπτική και την ελπίδα για διάλογο και για ένα πραγματικό βήμα διακυβέρνησης της Ευρώπης, που μπορεί να  καλύψει τα τεκτονικά ρήγματα στο εσωτερικό της Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που μέχρι πρότινος προχωρούσε ερήμην των λαών της Ευρώπης, στη σημερινή φάση του αδιεξόδου που βρίσκεται, δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την θεσμοθετημένη και ισχυρή συμμετοχή την ευρωπαϊκών λαών.

    


          

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου