Κυριακή, 2 Απριλίου 2017

Ενεργειακη πορεία και ο ρόλος της ΔΕΗ




Ενεργειακές εξελίξεις

Η χώρα επί μία εικοσαετία επιχειρεί βασανιστικά και με πολύ αρνητικές διακυμάνσεις, να επιτύχει δύο θεμελιώδεις ενεργειακές επιλογές.

α) Να εναρμονίσει το εγχώριο ενεργειακό περιβάλλον με την ενοποιημένη ήδη ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά, που οδεύει προς την ενεργειακή ένωση της Ευρώπης(επιθυμητός στόχος το 2018).

β) Να διασφαλίσει την πορεία προς την απανθρακοποίηση της οικονομίας και τη μείωση του κόστους παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας σύμφωνα με το ευρωπαϊκό σχέδιο 20-20-20.

Αυτές οι επιλογές απαιτούν αποτελεσματικότερους και σύγχρονους τρόπους διαχείρισης και ανάπτυξης της τεχνολογίας, της  καινοτομίας και της αποθήκευσης  ενέργειας. Προώθηση των ΑΠΕ, έμφαση στην  ενεργειακή απόδοση, στην αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων, στις προσιτές τιμές και στον περιορισμό της ενεργειακής ένδειας που καλπάζει.

Επιβάλλουν επαναπροσδιορισμό του τρόπου ανάπτυξης των ενεργειακών επενδύσεων σε αποκεντρωμένη και οριζόντια κατεύθυνση, συμμετοχή και αναβάθμιση του ρόλου των καταναλωτών στην παραγωγή και τη διανομή της ενέργειας.

Προϋποθέτουν την άμβλυνση των  τοπικών στρεβλώσεων, το δραστικό περιορισμό των δομικών αδυναμιών στον ενεργειακό τομέα, τη διασφάλιση της διαφοροποίησης των πηγών προέλευσης των καυσίμων, την εξασφάλιση  επάρκειας ενέργειας, την επιτυχία του ενεργειακού εφοδιασμού και τον περιορισμό της ενεργειακής εξάρτησης.

Αναδεικνύουν την ανάγκη  ενίσχυσης των διασυνδέσεων εσωτερικών και διασυνοριακών, στον ηλεκτρισμό και στο φυσικό αέριο, τη μείωση των χρήσης του πετρελαίου στη θέρμανση, στις μεταφορές και στον ηλεκτρισμό ιδίως στα νησιά, την προώθηση νέου σύγχρονου καθαρού και χαμηλού κόστους ενεργειακού μείγματος.

Οι προαναφερθείσες διαπιστώσεις και προτάσεις είναι συνέπεια των απαιτήσεων των καιρών (όπως η Κλιματική αλλαγή) στον ενεργειακό τομέα διεθνώς, της Ευρώπης και της χώρας μας, αλλά και αντικατοπτρίζουν τις καθυστερήσεις, τις λανθασμένες επιλογές και τις στρεβλώσεις που συνόδευσαν την δεκαπενταετή προσπάθεια εκσυγχρονισμού του ενεργειακού  συστήματος της Ελλάδας μαζί με  τη βαθειά  δημοσιονομική κρίση και την αδιέξοδη κρίση χρέους που αποτελούν το υπέρτερο όλων πρόβλημα, που αν δεν αντιμετωπιστεί η χώρα θα οδηγηθεί στην κατάρρευση.


Ι. Αλλαγές στο Εθνικό Σύστημα Ενέργειας

Ειδικότερα οι αλλαγές που εισήχθηκαν στο Εθνικό Ενεργειακό Σύστημα της Ελλάδας την τελευταία δεκαπενταετία, παρουσίασαν στρεβλώσεις και ανεπάρκειες, λόγω της ανισόρροπης  νομοθετικής δραστηριότητας των κυβερνήσεων από το 1999 μέχρι πρότινος, για να εδραιώσουν (με κάθε  τρόπο) τη δημιουργία της Χονδρεμπορικής Αγοράς Ενέργειας, σε μια μικρή ενεργειακή αγορά, με περιορισμένες σχετικά ενεργειακές ανάγκες αλλά και με σπάταλη χρήση της ενέργειας ιδίως στο κτιριακό απόθεμα και στις μεταφορές. Επιχειρήθηκαν για αυτό: Η ευνοϊκή, εγγυημένη και σε βάρος του δημόσιου ενεργειακού τομέα είσοδος των ιδιωτών παραγωγών και προμηθευτών στο Ενεργειακό Σύστημα της χώρας. Διατηρήθηκε η υψηλή εξάρτηση της χώρας από τους υδρογονάνθρακες. Ακόμη η  αντιπαραγωγική διείσδυση του ΦΑ και η ανεξέλεγκτη ένταξη των ΑΠΕ στο μίγμα καυσίμου. Κυριότερες παρεμβάσεις και στρεβλώσεις που επιβλήθηκαν ήταν:

√ Στην Αγορά  Ηλεκτρικής Ενέργειας (Χονδρική και Λιανική) και η σταθερή προσπάθεια αποδυνάμωσης της δεσπόζουσας θέσης της ΔΕΗ στην αγορά ηλεκτρισμού, στην κρίσιμη φάση της προσπάθειας ολοκλήρωσης της  ρύθμισης της ενεργειακής αγοράς.

√ Στο Νομικό καθεστώς της Ανεξαρτησίας της ΡΑΕ.

√ Στο θεσμικό πλαίσιο  ιδιοκτησιακού διαχωρισμού των τομέων των δικτύων(ΑΔΜΗΕ).

√ Στο θεσμικό περιορισμό της ανάπτυξης της ΔΕΗ (με περιορισμό των μεριδίων της  στη παραγωγή και προμήθεια) δίπλα στους ιδιώτες παραγωγούς εντός  της αναδυόμενης στρεβλής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, στο όνομα της στήριξης των ιδιωτών παραγωγών και της επικείμενης  «προστασίας» των καταναλωτών.

√ Εκτός από τις παρεμβάσεις τις στρεβλώσεις και τις ανεπάρκειες, προκλήθηκαν  ακόμη και έκνομες καταστάσεις από τους νεοεισερχόμενους ιδιώτες προμηθευτές, στον τομέα προμήθειας (Energa, Power Hellas) που προκλήθηκαν από τον ελλειμματικό τρόπο ανοχής και εποπτείας των θεσμικών οργάνων της αγοράς κατά τις συναλλαγές τους στη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Το αρνητικό κλίμα στη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρισμού, οξύνθηκε με την ταχύρυθμη, άναρχη, και σπάταλη ρύθμιση στη διείσδυση των ΑΠΕ στο Σύστημα, που προκάλεσε σοβαρό οικονομικό άνοιγμα στην αγορά ηλεκτρισμού και υπερχρέωση του ΛΑΓΗΕ (της εταιρίας διαχείρισης των συναλλαγών της αγοράς)

Στις σημερινές συνθήκες της κρίσης και των δεσμεύσεων της χώρας, παραμένει  ανοικτή η πρόκληση ιδιωτικοποίησης τομέων της ενέργειας στον ηλεκτρισμό μέσω εκποίησης μονάδων της ΔΕΗ, στο ΦΑ(ιδιωτικοποίηση ΔΕΠΑ, ΔΕΣΦΑ) και στον τομέα των εταιριών πετρελαίου(ΕΛΠΕ), ενώ δολιχοδρομούν οι προσπάθειες έρευνας και εξόρυξης υδρογονανθράκων, παρά τις αντίθετες επιδιώξεις, προφανώς αποδυναμωμένες λόγω διαπραγμάτευσης, της σημερινής κυβέρνησης.

Παράλληλα η ΡΑΕ, με βάσει την κυβερνητική ενεργειακή πολιτική και τις ενισχυμένες προνομίες της, επιχειρεί να «διορθώσει» τους δεσμευτικούς  όρους και τους μηχανισμούς λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, με εκατοντάδες ρυθμίσεις και αποφάσεις για όλους τους εμπλεκόμενους στην αγορά ενέργειας, δημόσιους και ιδιωτικούς, δίπλα στον αναδυόμενο με την προσπάθεια των δανειστών περιορισμό των παραγωγικών δραστηριοτήτων της ΔΕΗ  στην αγορά ενέργειας (όρια μεριδίων αγοράς κάτω του 50% στην παραγωγή και την προμήθεια για όλους τους παραγωγούς), στην απελευθέρωση της αγοράς του ΦΑ και στη διευθέτηση της στρέβλωσης στη χρήση του ΦΑ, στη ρύθμιση της ενεργειακής αγοράς και στην ομαλή ανέλιξη  των ΑΠΕ, σύμφωνα και με τις δεσμεύσεις των δανειστών  και  τα προαπαιτούμενα της Δανειακής Σύμβασης. 

ΙΙ. Οι προτάσεις της ΡΑΕ

Οι προτάσεις της ΡΑΕ κινούνται  στις ίδιες κατευθύνσεις και στους ίδιους στόχους που υπηρετούν την εδραίωση της λειτουργίας και εναρμόνισης της εγχώριας αγοράς στην Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Αγοράς Ηλεκτρισμού και Φυσικού Αερίου, προκειμένου να  διευκολυνθούν επί «ίσοις όροις», κατά το δυνατόν,  τα συμφέροντα των παραγωγών ιδιωτών και της ΔΕΗ, και να αρθούν, οι προκλητικές στρεβλώσεις  που προκάλεσαν την πλήρη αναξιοπιστία και αφερεγγυότητα  της εγχώριας αγοράς ενέργειας.

Επικεντρώνονται στη διασφάλιση της οικονομικής λειτουργίας όλων ανεξαιρέτως μονάδων παραγωγής ανεξαρτήτως καυσίμου και ιδιοκτησιακού καθεστώτος,  πάνω από το λειτουργικό κόστος και την ένταξή τους στους μεταβατικούς μηχανισμούς εξισορρόπησης υπό ίσους αλλά αυστηρότερους όρους και περιορισμούς. Πιο συγκεκριμένα:

● Πρόσβαση παραγωγών και προμηθευτών  στην παραγωγή της ΔΕΗ μέσω διαφανών δημοπρασιών του νέου μηχανισμού ΝΟΜΕ  

● Προσαρμογή αξιόπιστων ρυθμιστικών κανόνων στον μεταβατικό μηχανισμό Ανάκτησης Μεταβλητού Κόστους

●  Ανασχεδιασμός του Μηχανισμού Διασφάλισης και Ευελιξίας Ισχύος  και την μελλοντική ενσωμάτωση του στην εγχώρια και στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας

● Επανεξέταση οικονομικών κινήτρων και μηχανισμών στήριξης ΑΠΕ (νέος νόμος 4414/2016)

● Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού -Συμβατότητα και αποδοτική λειτουργία με το Target Model της Ε.Ε (Ν 4425/2016).

● Προσπάθειες περιορισμού του κόστους ενέργειας μέσω  των τιμών της αγοράς 

ΙΙΙ. Η καταργούμενη αγορά

Μέχρι σήμερα η χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρισμού στη χώρα μας, αποτελεί μια κοινοπραξία παραγωγών και προμηθευτών, που συναλλάσσονται με βάσει το σύνολο της παραγόμενης/καταναλωμένης ηλεκτρικής ενέργειας, μέσω συνβελτιστοποίησης ενέργειας και εφεδρειών και ενός ημερήσιου ενεργειακού προγραμματισμού (ΗΕΠ) της προηγούμενης ημέρας D-1 για την επόμενη ημέρα D.

Ο Ημερήσιος Ενεργειακός Προγραμματισμός (ΗΕΠ) συνιστά τη λειτουργική διαδικασία της συναλλαγής του συνόλου της ηλεκτρικής ενέργειας που διατίθεται  από τους παραγωγούς και διακινείται ταυτοχρόνως μέσω του Διασυνδεδεμένου Συστήματος Μεταφοράς(ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ) από τους προμηθευτές, προς κατανάλωση την επόμενη μέρα.

Το μοντέλο του ΗΕΠ περιλαμβάνει υποχρεωτική υποβολή προσφορών των παραγωγών για το σύνολο της διαθέσιμης ισχύος τους και αντιστοίχως υποβολή προσφορών από τους προμηθευτές, για το σύνολο της ζήτησης, χωρίς να επιτρέπονται διμερής συναλλαγές εκτός κοινοπραξίας, με συμβόλαια φυσικής παράδοσης μεταξύ παραγωγών και προμηθευτών. Όλες οι συναλλαγές διενεργούνται υποχρεωτικά μέσω του ΗΕΠ (μοντέλο mandatory pool)

Στον ΗΕΠ ενσωματώνονται οι επί μέρους αγορές, οι οποίες βελτιστοποιούνται ταυτόχρονα, ώστε να «μεγιστοποιείται η αποδοτικότητα» της αγοράς προς όφελος των συμμετεχόντων και όχι το όφελος των καταναλωτών.

Διενεργείται η ημερήσια χονδρεμπορική αγορά ενέργειας μέσω συναλλαγής παραγωγής και ζήτησης και  του διασυνδεδεμένου συστήματος μεταφοράς, βάση της οποίας συναλλαγής αμείβονται οι παραγωγοί και εισαγωγείς και αντιστοίχως χρεώνονται οι προμηθευτές και εξαγωγείς.

Η ημερήσια αγορά επικουρικών υπηρεσιών, όπου εξασφαλίζονται οι αναγκαίες επικουρικές υπηρεσίες και εφεδρείες για τη ομαλή λειτουργία της ροής και της ασφαλούς διανομής ηλεκτρικής ενέργειας Η σύν-βελτιστοποίηση των δύο αγορών, οι πληρωμές και οι εισπράξεις διαμορφώνονταν μέσω ενός σύνθετου αλγορίθμου που καθορίζει την οριακή τιμή του συστήματος.

Η Οριακή Τιμή του Συστήματος (ΟΤΣ) είναι η τιμή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην οποία εκκαθαρίζονται (διαμορφώνονται τελικώς) οι  τιμές που εισέπρατταν οι παραγωγοί για την ενέργεια με την οποία τροφοδοτούν το Σύστημα προς κατανάλωση και την οποία τιμή καταβάλουν όλοι όσοι ζητούν ηλεκτρική ενέργεια για κατανάλωση από το Σύστημα. Η ΟΤΣ διαμορφώνεται μέσω αλγόριθμου, από το συνδυασμό των προσφορών τιμών και  ποσοτήτων που εκχέουν στο σύστημα οι διαθέσιμες μονάδες των παραγωγών και από τις τιμές του ωριαίου φορτίου ζήτησης ενέργειας (εφεδρείας και εξισορρόπησης ισχύος).

Η διόρθωση των πραγματικών ποσοτήτων  ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνονται σε σχέση τις εκτιμηθείσες ποσότητες του ΗΕΠ της προηγούμενης ημέρας, διαμορφώνουν  την επίλυση της  Οριακής Τιμής Αποκλίσεων (ΟΤΑ) δηλαδή  τη διαδικασία εκκαθάρισης, με την ίδια μέθοδο υπολογισμού με εκείνη του ΗΕΠ.

ΙΙ Ο νέος τύπος αγοράς

Η νέα αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα θα διαχωριστεί, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό μοντέλο στόχου (Target model) με το οποίο έχει δεσμευτεί η χώρα μας, στις ακόλουθες αγορές.

Προθεσμιακή Αγορά{ Forward Markets (OTC, Bilateral)}

Ημερήσια Αγορά (Spot, Day-Ahead Market)

•  Ενδο-ημερήσιαΑγορά (Continuous Intra-Day Market).

•  Αγορές Εξισορρόπησης (Balancing Reserve Market, Balancing Energy Market))

Ο σχεδιασμός του συστήματος των συγκεκριμένων αγορών στηρίζεται στη διεθνή εμπειρία και έχει επιλεγεί να εφαρμοστεί ενιαία με απόφαση του  τρίτου ενεργειακού πακέτου της Ε.Ε σε όλη την Ευρώπη. Στην ημερήσια αγορά η ενέργεια καταγράφεται αμιγής και δεν εμπλέκεται με συνβελτιστοποιήσεις που «νοθεύουν» την καταμέτρηση της ενέργειας με τις εφεδρείες

Η προθεσμιακή αγορά αποσυνδέεται με ένα ποσοστό της  ενέργειας από την τρέχουσα διαδικασία της αγοράς, επιτρέποντας στους συμμετέχοντες να λειτουργούν με τους δικούς τους υπολογισμούς με απευθείας συναλλαγές και μακροπρόθεσμα διμερή συμβόλαια  με φυσική παράδοση που πραγματοποιούνται είτε με απευθείας διαπραγμάτευση είτε  με χρήση ενδιάμεσων διαπραγματευτών (Brokers) που χαρακτηρίζονται OTC (Over the Counter, συμφωνίες εκτός πλαισίου της αγοράς) με πρόβλεψη ανωτάτου επιτρεπόμενου ποσοστού συναλλαγών που δεν θα θίγει την ομαλή λειτουργία των διμερών συμβάσεων.

Η Ημερήσια Αγορά (DAM) διαμορφώνεται από την προηγούμενη ημέρα (D-1).Την επομένη (D) επικυρώνεται και στη συνέχεια πραγματοποιείται μια δημοπρασία μόνο για την ενέργεια και θα είναι υποχρεωτική  για το υπόλοιπο των ποσοτήτων  που δεν καλύπτονται από διμερείς συμβάσεις τουλάχιστον για τη ενιαία σύζευξη της επόμενης ημέρας καθώς και  της ενδοημερήσιας σύζευξης

H Αγορά εξισορρόπησης (εφεδρειών) επιλύεται μετά το τέλος της ημερήσιας αγοράς (DAM). Το σημαντικότερο πρόβλημα στην αγορά εξισορρόπησης είναι ο τύπος του Dispatching. για τον οποίο υπήρχαν διαφωνίες αν θα είναι Self-dispach ή Central- Dispach. Η πρόταση του ΑΔΜΗΕ είναι για κεντρική κατανομή. Η ΔΕΗ που είναι ο παραγωγός με τη δεσπόζουσα θέση στην αγορά είχε προτείνει   Self-Dispach. Υπήρχαν επιχειρήματα και από τις δύο πλευρές αλλά κυριάρχησε η επιλογή της Central Dispach.

Ο ΑΔΜΗΕ προτείνει  για την αγορά εφεδρειών μόνο βραχυπρόθεσμη αγορά (ημερήσια και ενδοημερήσια) που καλύπτει  την αγορά και διαπιστώνει ότι δεν απαιτείται μακροπρόθεσμη αγορά εφεδρειών  (π.χ ένα μήνα πριν)

Οι Αγορές εξισορρόπησης ενέργειας και εφεδρειών,  καθορίζονται με διαδικασίες που θα προβλέπονται από τους κώδικες δικτύου και τις αποφάσεις του Οργανισμού (ACER) και των Διαχειριστών(ENTSO).

Η Ενδοημερήσια αγορά θα λειτουργεί αρχικώς μέσω συνεχούς διαπραγμάτευσης  με την εφαρμογή ενδοημερήσιων δημοπρασιών(continuous –day trading) που αποτελεί δεδομένο του τελικού σχεδιασμού  κατά τις απαιτήσεις κώδικα κατανομής της δυναμικότητας και της διαχείρισης της συμφόρησης (CACM) και είναι απαραίτητη για τη μεταπήδηση από το μοντέλο mandatory pool στο target model.

Οι διαδικασίες λειτουργίας των αγορών θα ολοκληρωθούν σταδιακά αρχής γενομένης από την αγορά εξισορρόπησης που αφορά τον ΑΔΜΗΕ η οποία  θα λειτουργήσει πρώτη από τον Ιούνιο του 2017. Ο ΑΔΜΗΕ προετοιμάζεται σχετικά. Προφανώς υπάρχουν ακόμη προβλήματα που πρέπει να ρυθμιστούν. Λειτουργούν όμως τακτικές συναντήσεις των θεσμών (ΡΑΕ, ΑΔΜΗΕ, ΛΑΓΗΕ), θεσμοθετούνται αναλυτικοί κανονισμοί και κώδικες προκειμένου να οργανωθεί λεπτομερώς ο σχεδιασμός και να λειτουργήσουν απρόσκοπτα οι αγορές και η σύνδεση της εγχώριας αγοράς με την ευρωπαϊκή αγορά ( ενδεχομένως από 01/01/2018).

Δεδομένου ότι γίνονται ριζικές αλλαγές στην Ελληνική Αγορά, παρουσιάζεται σημαντική ευκαιρία στη σημερινή κυβέρνηση και στη ΔΕΗ, οι αλλαγές αυτές να σχεδιαστούν και να οργανωθούν κατά τέτοιον τρόπο, που θα άρουν τις στρεβλώσεις και τις δυσλειτουργίες της προηγούμενης αγοράς, προς όφελος της εθνικής οικονομίας και των καταναλωτών.

Οι στόχοι στις νέες συνθήκες θα είναι:

Συγκράτηση των τιμών στα χαμηλότερα δυνατά επίπεδα.

Μείωση των εισαγωγών και άνοιγμα της αγοράς στις εξαγωγές

Διατήρηση και ενίσχυση των δημοσίων επιχειρήσεων ΔΕΗ και ΑΔΜΗΕ στις νέες συνθήκες

Προσπάθεια μεταφοράς του οφέλους στους καταναλωτές και επαναρρύθμισης  με νέα σχετική κάλυψη των επιδοτήσεων(Fit in premium) της πρόσθετης εγχώριας και αναπτυσσόμενης παραγωγής ( ΑΠΕ) και από την αύξηση των εξαγωγών, μετά τη βελτίωση των τιμών παραγωγής και της ανταγωνιστικότητας της αγοράς ενέργειας.   



Συμπέρασμα

Στο μοντέλο αγοράς προσαρμοσμένο στο Ευρωπαϊκό πρότυπο Target model  για να προχωρήσει πλέον ομαλά και στη χώρα μας πρέπει να αρθούν, αφού μελετηθούν σοβαρά, οι αβεβαιότητες, οι ασάφειες  και οι ελλείψεις κατά την τροποποίηση του ισχύοντος μοντέλου αγοράς (mandatorypool). Μια ελλειμματική αλλαγή του μοντέλου αγοράς, με νέες παραμορφώσεις για να αντιμετωπιστεί μόνο το συγκριτικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της ΔΕΗ ή των Ιδιωτών παραγωγών,  θα αποτύχει ξανά. Το πλεονέκτημα της ΔΕΗ απέναντι  στους ιδιώτες παραγωγούς (δεσπόζουσα θέση στην αγορά) θα πρέπει να διατηρηθεί προφανώς με νέους όρους χωρίς όμως να πληγεί  ο δημόσιος χαρακτήρας (μερίδιο δημοσίου 51%). Μείζον επομένως στόχος η διατήρηση του Δημόσιου χαρακτήρα της ΔΕΗ που δέχεται επιθέσεις με στόχο τον διαμελισμό της. 

Πάντως δεν νοείται οποιαδήποτε συζήτηση για ομαλή λειτουργία της αγοράς ενέργειας, χωρίς τη διόρθωση της ανεξέλεγκτης χρήσης των μεταβατικών έστω μηχανισμών ρύθμισης της αγοράς που στο πρόσφατο παρελθόν εμπόδιζαν την ανάπτυξη υγιούς ανταγωνισμού. Η επαναφορά τους για τη διασφάλιση του κόστους λειτουργίας των μονάδων παραγωγής κατά τη μεταβατική περίοδο στις νέες συνθήκες της αγοράς, θα πρέπει να αποκλείουν τη καταχρηστική χρήση των  μηχανισμών Ανάκτησης Μεταβλητού Κόστους, και διασφάλισης επάρκειας ισχύος, που  στο πρόσφατο παρελθόν σε συνδυασμό με τον αυθαίρετο  μηχανισμό υποβολής των προσφορών έγχυσης ενέργειας στο σύστημα, συνέθεταν  μια απαράδεκτη στρέβλωση της αγοράς στο όνομα δήθεν του  « υγιούς ανταγωνισμού».

Η στρέβλωση αυτή,  προκαλούσε υπερβολική και αδικαιολόγητη διόγκωση των δαπανών της χονδρικής αγοράς και είχε σαν συνέπεια την υπέρμετρη επιβάρυνση των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας. Αντιθέτως η  ΔΕΗ, ως δεσπόζουσα στην αγορά επιχείρηση, προμηθευτής τελευταίας καταφυγής, αντιμετώπισε σημαντικό πρόβλημα ρευστότητας λόγω της κρίσης αλλά και αθέμιτο ανταγωνισμό από τους ιδιώτες παραγωγούς,  με αποτέλεσμα παρά και τις δικές της ιδιαίτερες προσπάθειες αντιμετώπισης του σκληρού ανταγωνισμού να προκληθεί ραγδαία κλιμακούμενη δυσχέρεια στην εκπλήρωση υποχρεώσεων της προς τρίτους, και η αγορά να οδηγηθεί σε κατάρρευση.

Για την εναρμόνιση της λειτουργίας της Ελληνικής αγοράς με το Ενιαίο Μοντέλο της Ευρωπαϊκής Αγοράς Ενέργειας (Target Model) απαιτούνται σημαντικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, της σημερινής εγχώριας αγοράς, αφού  περιλαμβάνουν νέες διμερείς συμβάσεις μεταξύ παραγωγών και προμηθευτών (ΝΟΜΕ), νέες αγορές,  κατανομή της δυναμικότητας ισχύος,  εξισορρόπησης της ενέργειας και  της συμφόρησης των δικτύων μεταφοράς,  ανάπτυξη του   διασυνοριακού μοντέλου  χρηματιστηριακής αγοράς, που πρέπει να συνδυαστούν  με πρόσθετες προσπάθειες ανάπτυξης σε έργα υποδομής (νέες διασυνδέσεις και δίκτυα).

Σε αυτές τις νέες συνθήκες η ΔΕΗ οφείλει να προωθήσει βαθιές δομικές αλλαγές και να εναρμονίσει τη λειτουργία της στις νέες έντονα ανταγωνιστικές συνθήκες παραγωγής και διανομής της αγοράς ενέργειας

Οι προτάσεις που θα προωθούν  τη δημιουργία του νέου ενεργειακού συστήματος εγχώριου και διασυνδεδεμένου με το ευρωπαϊκό θα πρέπει να διασφαλίζουν:

√ Την αναδιάρθρωση και τον πλήρη διαχωρισμό των Δημόσιων Επιχειρήσεων (ΔΕΗ, ΑΔΜΗΕ) και τη ρύθμιση της εγχώριας αγοράς ενέργειας, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά, προκειμένου να λειτουργήσει με όρους ισότιμης πρόσβασης, όλων των παραγωγών, με διαφάνεια  υγιή ανταγωνισμό με ασφάλεια και στους δύο τομείς, τον ανταγωνιστικό (ΔΕΗ και Ιδιώτες παραγωγοί) και τον μονοπωλιακό (δίκτυα μεταφοράς ΑΔΜΗΕ και διανομής ΔΕΔΔΗΕ). 

Tην ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου της ΡΑΕ προκειμένου να καταστεί πράγματι αξιόπιστη Ανεξάρτητη Διοικητική Αρχή και ανεπηρέαστη από κυβερνητικές και επιχειρηματικές επιρροές.

√ Την εναρμόνιση του Ελληνικού Συστήματος στο Ευρωπαϊκό μοντέλο (Target Model) προκειμένου από τον 70/ 2017, που η χώρα θα προωθήσει την ένταξή της  στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά να εξαλείψει τις αυθαιρεσίες και τις επιχειρούμενες κάθε φορά στρεβλώσεις, αξιοποιώντας και τις επιλογές της Ε.Ε που θεσμοποιεί αυστηρό συστηματικό έλεγχο  και εποπτεία των αγορών, σύμφωνα με το  ευρωπαϊκό πλαίσιο κανόνων λειτουργίας και κωδίκων του target model της ευρωπαϊκής εσωτερικής ενεργειακής αγοράς.

√ Την ομαλοποίηση και ορθολογικοποίηση των όρων εισαγωγής των ΑΠΕ στο Εθνικό Ενεργειακό Σύστημα που ήδη έχει δρομολογηθεί με νέο νόμο.

√ Την προστασία των ελλήνων καταναλωτών από τις συνεχείς αυξήσεις τιμολογίων και στην ειδική μέριμνα για τις ευάλωτες κοινωνικές κατηγορίες σε συνδυασμό με τις ρυθμίσεις για τις γεωγραφικές και μορφολογικές ιδιαιτερότητες της χώρας (εκτεταμένη νησιωτική περιοχή, ορεινές και παραμεθόριες περιοχές).

√ Την  απεμπλοκή των τιμολογίων προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας από την είσπραξη τελών υπέρ τρίτων (δημοτικός φόρος, δημοτικά τέλη, ΕΤΜΕΑΡ, τέλος ΕΡΤ, κ.α)

√ Τις απαραίτητες ριζικές αλλαγές της εγχώριας αγοράς για  την άρση των  στρεβλώσεων στους εφαρμοζόμενους, έστω και προσωρινώς, μηχανισμούς, ευελιξίας και επάρκειας ισχύος (πρώην ΑΔΙ) και αναπλήρωσης  μεταβλητού κόστους (ΜΑΜΚ), προκειμένου όλες χωρίς εξαίρεση οι μονάδες συμβατικής παραγωγής ΔΕΗ και Ιδιωτών να καλύπτουν το κόστος λειτουργίας τους,  τη δημιουργική λειτουργία  του  θεσμού των  δημοπρασιών τύπου ΝΟΜΕ, που πρέπει να διευκολύνει την εξομάλυνση των προηγούμενων «ανισορροπιών» και τριβών μεταξύ ιδιωτών παραγωγών και προμηθευτών χωρίς να υπονομεύει την υπόσταση της ΔΕΗ,  την προώθηση και  την εναρμόνιση της εγχώριας αγοράς στο Ενιαίο Ευρωπαϊκό Μοντέλο αγοράς ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου. Την εξομάλυνση της χρήσης της απελευθερωμένης αγοράς του φυσικού αερίου και την ανάπτυξη των δικτύων διανομής του,  προκειμένου να έχουν πρόσβαση στο φυσικό αέριο όλοι οι Έλληνες καταναλωτές.

Η προοπτική της σημερινής ΔΕΗ στο νέο ενεργειακό τοπίο.

Στις νέες αυτές, έντονα ανταγωνιστικές  και περιοριστικές συνθήκες, η ΔΕΗ βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια σειρά από «δουλείες» που προφανώς δυσκολεύουν την προσαρμογή της στο νέο ενεργειακό τοπίο.

1. Εμφανίζει σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας, ως αποτέλεσμα της πολιτικής περιορισμού των αποκοπών  που ξεκίνησαν από τις μνημονιακές κυβερνήσεις  και παραμένουν μέχρι σήμερα  αμείωτες. Οι πολιτικές που η Διοίκηση τη ΔΕΗ έχει εφαρμόσει από τις αρχές του 2015 για την αντιμετώπιση των ληξιπρόθεσμων οφειλών δεν έχουν επιφέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Απαιτούνται:

● Ολοκληρωμένη και πλήρως διαχωρισμένη από την τρέχουσα τιμολόγηση των καταναλωτών πολιτική για την αντιμετώπιση των ληξιπρόθεσμων οφειλών, με ανάπτυξη πολλών δόσεων σε βάθος χρόνου, που δεν θα επιβαρύνουν κατά πολύ τις τρέχουσες οφειλές. Τακτική που εφάρμοσαν επιτυχώς οι εφορίες.

● Ριζικά διαφορετική τιμολόγηση των καταναλωτών από τούδε και στο εξής σε μηνιαία βάση(εφαρμόζεται από τους ιδιώτες), διαδικασία που θα γίνει υπόθεση όλου του προσωπικού της επιχείρησης που απασχολείται με την εμπορία. Θα πρέπει να μελετηθούν και θα προωθηθούν σχέδια αναζήτησης, εποπτείας, καταγραφής  και παρακολούθησης των καταναλωτών από όλες τις υπηρεσιακές  μονάδες της ΔΕΗ  και του  ΔΕΔΔΗΕ ανά την Ελλάδα.

● Νέα μέθοδος προειδοποιητικών, προληπτικών αποκοπών, κλιμακούμενων στις περιπτώσεις υποτροπών, προς παραδειγματισμό των στρατηγικών κακοπληρωτών. Η νέα αυτή πρακτική θα καθιερωθεί και θα εποπτευθεί με τη συμβολή του τεχνικού και διοικητικού προσωπικού του ΔΕΔΔΗΕ, ώστε να εξασφαλισθούν οι τρέχουσες μηνιαίες οφειλές που θα μπορούν να καταβληθούν ευκολότερα.

Δημιουργία Κοινωνικών Επιτροπών σε κάθε κατάστημα της ΔΕΗ που θα εξετάζει σοβαρά σε βάθος,  με κοινωνικά κριτήρια, τις περιπτώσεις των ευάλωτων ή οικονομικά ανίκανων καταναλωτών, προκειμένου να τους κατατάσσει υπό προϋποθέσεις στα συστήματα δόσεων, στο κοινωνικό η το δωρεάν τιμολόγιο.

2. Οργανωτική αναβάθμιση της ΔΕΗ

Η ΔΕΗ απαριθμεί σήμερα προσωπικό της τάξης των 19.000. Η σύνθεση του προσωπικού της είναι παντελώς ανισόρροπη. Ένα σημαντικό ποσοστό του προσωπικού της είναι υπερήλικες που έπρεπε να έχουν συνταξιοδοτηθεί. Η αναλογία μεταξύ  διοικητικού και τεχνικού προσωπικού είναι πλήρως αντίστοιχη με τις ανάγκες της επιχείρησης. Η σχέση κατώτερου προσωπικού και παντός είδος προϊσταμένων είναι επίσης δυσανάλογη σε σχέση με τις οργανωτικές απαιτήσεις. Τέλος υπάρχει η ανάγκη ανανέωσης του γερασμένου προσωπικού με προσλήψεις νέων τεχνικών και στελεχών. Απαιτείται επομένως μια ολοκληρωμένη μελέτη  για τη νέα οργάνωση και στελέχωση της ΔΕΗ που θα μπορεί να ανταποκριθεί στις νέες συνθήκες και στις σύγχρονες απαιτήσεις, που μαζί με την εισαγωγή νέων τεχνολογιών θα διευκολύνουν τη ΔΕΗ στη νέα εποχή του έντονου ανταγωνισμού.

3. Επενδυτική πολιτική και διαπραγματευτική τακτική της ΔΕΗ

Η ΔΕΗ ανέλαβε αναγκαστικά να προωθήσει λανθασμένες επιλογές του παρελθόντος. Για παράδειγμα οι προηγούμενες κυβερνήσεις προχώρησαν στην επιλογή κατασκευής της νέας μονάδας της Πτολεμαϊδας V και την ίδια περίοδο συναίνεσαν στην εξαίρεση της ΔΕΗ από την  εκχώρηση δικαιώματος για δωρεάν ρύπους  από το ETS που αποφάσισε η Ε.Ε.

Οι επενδυτικές προσπάθειες, και κατά την σημερινή περίοδο, παρέμειναν κυρίως μόνο σε επιλογές λιγνιτικών μονάδων (Μελίτη ΙΙ), διότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα απασχόλησης στη Δυτική Μακεδονία, ενώ ήταν δεδομένη η τροποποίηση του μείγματος καυσίμου προς τις ΑΠΕ και το φυσικό αέριο. Η θυγατρική της ΔΕΗ, «ΔΕΗ Ανανεώσιμες» παρέμεινε στάσιμη στο επίπεδο του ασήμαντου μεριδίου του 3% στις ΑΠΕ, όταν την ίδια περίοδο οι ιδιώτες εκτίναξαν την υπό σχεδιασμό παραγωγή τους σε ανανεώσιμα, σε δυσθεώρητα ύψη.

Οι διαμαρτυρίες της ΔΕΗ για τη χονδρεμπορική αγορά(πρώην διοικητές της ΔΕΗ την είχαν χαρακτηρίσει, αγορά μαϊμού) αλλά και οι δικές της σημερινές αδιαφανείς πρακτικές, στη συμμετοχή της στην κοινοπραξία της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και στην προσπάθειά της να αντιμετωπίσει τον προκλητικό και αθέμιτο ανταγωνισμό των ιδιωτών παραγωγών που καλύπτονταν μέχρι πρότινος με την ανοχή των προηγούμενων κυβερνήσεων και της ΡΑΕ, την ενέπλεξαν στο στόχαστρο της επιτροπής ανταγωνισμού(από το 2010 για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης) με τη συμβολή και των «κουκουλοφόρων» καταδοτών.  Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο απέρριψε  την προσφυγή της σε βάρος της απόφασης της Επιτροπής του 2008 που την κατηγόρησε για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της στην αγορά, με αποτέλεσμα στη σημερινή διαπραγμάτευση να εκβιάζεται και να απειλείται με βαρύ πρόστιμο από την Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Μετά την πρόσφατη καθιέρωση των ΝΟΜΕ, η σημερινή Διοίκηση της ΔΕΗ προχώρησε σε αγωγή σε βάρος της ΡΑΕ και κατήγγειλε τις δημοπρασίες ΝΟΜΕ δημοσίως ως καταστροφικές, με αποτέλεσμα στη σημερινή διαπραγμάτευση να απειλείται με πώληση μονάδων (αφού οι δημοπρασίες ΝΟΜΕ δεν είναι αποδεκτές από την ίδια) και επομένως να δυσκολέψει τις διαπραγματεύσεις της αξιολόγησης. Τροφοδοτούσε «από τα μέσα» τον κίνδυνο κατάρρευσης της, γεγονός που διέγειρε τις επιφυλάξεις των Τραπεζών  σε βάρος της πιστοληπτικής ικανότητάς της, που προκάλεσε τις πρόσφατες δυσκολίες στη σύναψη δανείου.

Τέλος μεταξύ της Διοίκησης της ΔΕΗ και του κάθε φορά αρμόδιου Υπουργού Ενέργειας προκαλούνται συχνές διαφωνίες και παίρνουν δημόσια έκταση και δημιουργούν αρνητικές εντυπώσεις αλλά και προβλήματα στις διαπραγματεύσεις, που δεν εξυπηρετούν την ανάγκη ενός ευνοϊκού διαπραγματευτικού αποτελέσματος για την ΔΕΗ. Στην τελευταία φάση της διαπραγμάτευση για την αξιολόγηση, ΔΕΗ και Υπουργείο Ενέργειας, κατέθεσαν διαφορετικές προτάσεις για τη μείωση του ποσοστού προμήθειας στο 50% που δεν έτυχε τελικά καμίας αποδοχής από τους δανειστές. Στις περισσότερες διεκδικήσεις στο περιβάλλον της διαπραγμάτευσης εκπέμπονταν από τη ΔΕΗ κινδυνολογική ενέργεια από όλα τα κορυφαία στελέχη της που δυσκόλευαν την συνολική αποτελεσματικότητα των διαπραγματεύσεων. Οι εκ των υστέρων προσπάθειες εξισορρόπησης  μέσω των δημόσιων παρεμβάσεων του Διευθύνοντος Συμβούλου της και  συντρόφου Μ Παναγιωτάκη δεν ευδοκιμούσαν πάντοτε.

Στις σημερινές συνθήκες  έχουν ανοίξει όλα τα ζητήματα που αφορούν στην ενεργειακή υποδομή της χώρας και συγκεκριμένα στη ΔΕΗ, στην παραγωγή και στη διανομή, στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην επάρκεια και στην ασφάλεια του εφοδιασμού ενέργειας, στο μείγμα καυσίμου. Απαιτείται κόμη στο κόστος παραγωγής και στην εναρμόνιση του εγχώριου ενεργειακού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου  στην αναδυόμενη ευρωπαϊκή αγορά. Επιβάλλεται αλλά και αποτελεί προϋπόθεση, για την εναρμόνισή της χώρας  στην ευρωπαϊκή αγορά, μια σε βάθος συζήτηση που θα ξεκαθαρίσει το τοπίο θα αντισταθεί στους δογματισμούς και στις συντηρητικές εμμονές και θα ανοίξει νέους ελπιδοφόρους δρόμους στην ενέργεια.  Η χώρα μας διαθέτει ενεργειακούς πόρους  που διευκολύνουν την προσαρμογή μας στις σύγχρονες διεθνείς και ευρωπαϊκές επιλογές της ενέργειας. Πρέπει να  διασωθεί πάση θυσία η ΔΕΗ και διατηρήσει το μερίδιο του δημοσίου στο 51%(34% της ΔΕΗ και 17% του ΤΑΙΠΕΔ), όπως άλλωστε το κατείχε τα προηγούμενα 25 χρόνια. Τα υπόλοιπα αφορούν αναδιαρθρώσεις που η χώρα έτσι ή αλλιώς οφείλει να ολοκληρώσει.Ο τρόπος είναι απλό διαχειριστικό ζήτημα.  

            


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου